Onderwijs krijgt zelf ook een rapport, wist je dat?

Misschien moeten we stoppen met het onderwijs zien als een rokende, ronkende leerfabriek.

Het onderwijs heeft deze week zijn rapport gekregen. Dat krijgen ze 1 x per jaar van de Inspectie van het Onderwijs. Ze noemen het “Staat van Onderwijs”. Iets lijviger rapport dan je kinderen krijgen, zeker 200 pagina’s tellend. Dan denk ik: welke ouder leest dat? Terwijl het ons allemaal aangaat. Zeker nu blijkt dat het niet direct een rapport is om over naar huis te schrijven. Zo’n rapport dat je liever niet aan je ouders laat zien en waarvoor je dit keer geen zakcentje krijgt voor de mooie cijfers en de “ga zo door” aanmoediging.
… Oeps dus.

Impact van Corona
Natuurlijk, veel aandacht in dit rapport voor de impact van Corona. Terecht veel lof over de inspanningen en flexibiliteit van alle docenten en medewerkers in het Onderwijs om er nog wat van te maken dit jaar. Het afstandsonderwijs wordt grondig beoordeeld en er worden goede ideeën gegeven hoe het online lesgeven kan werken. Maar – de Inspectie concludeert ook snoeihard dat de Coronacrisis de al aanwezige pijnpunten in het onderwijs zwaar zichtbaar heeft gemaakt.

Prestaties Prestaties……
Waar wordt in het rapport naar gekeken door de OnderwijsInspectie? Sjiek gezegd, naar ‘de maatschappelijke opgaven van het onderwijs’. Ofwel de dingen die we in het onderwijs moeten doen om succesvolle en blije jonge mensen in de samenleving af te leveren. Het Onderwijs moet er vooral voor zorgen dat leerlingen:
1. Gecijferd & geletterd raken
2. Zichzelf leren kennen en zelf keuzes kunnen maken.

Dus ik denk: mooi, dat zijn twee belangrijke pijlers in het leven die hand & hand gaan. Leren & leven. Smart skills for school & life. Je moet immers goed kunnen lezen en schrijven en rekenen én je moet goede persoonlijke ‘skills’ hebben om je volle potentieel te kunnen leven. Met veel belangstelling lees ik dus het Grote Rapport, een oefening op zich. Wat lees ik vooral? De prestaties moeten omhoog. Bijvoorbeeld: Leesvaardigheid van de gemiddelde 15 jarige bedroevend laag. Goed punt dus. Moet aan gewerkt worden. Alle alarmbellen gaan af in het rapport: Prestaties moeten omhoog.

En hoe ik ook lees & herlees in het rapport, er wordt niets zinnigs gezegd over dat tweede punt: de vormgeving van het ’vak’ Persoonlijke Ontwikkeling in het onderwijs. Let op, want dit is echt pijnlijk, het rapport zegt daarover: “zicht op invulling ontbreekt. Want persoonsvorming kent geen wettelijke eisen en maakt daarom geen expliciet onderdeel uit van het onderzoek van de Inspectie”. Maar even verderop zegt het rapport: het welbevinden van jongeren staat onder druk.

Huh? Dus je zegt dat je je zorgen maakt, dat het belangrijk is maar we weten eigenlijk niet wat het is en we doen er dus niets aan? Want we hebben geen norm en we kunnen het niet meten?

Ik kan wel janken. Laten we even teruggaan naar Elze van Houtum, een 17-jarige scholiere die een prachtige brief schrijft aan Nederland, via de Volkskrant. Ze weet best dat ze het eindexamen dit jaar met goede cijfers zal halen, en toch heeft dit klotejaar haar paniekaanvallen en depressieve periodes bezorgd. Ze maakt zich geen zorgen over haar diploma, maar over haar suïcidale vrienden, zo schrijft de Correspondent over haar. Jezelf leren kennen en zelf keuzes maken is belangrijker dan ooit! Kunnen terugvallen op jezelf en op je veerkracht is cruciaal in een leven en in een crisis als deze al helemaal. Ik schrik me dood als ik in dit Onderwijsrapport lees dat de ADHD medicatie onder scholieren enorm toeneemt omdat ze daarmee de prestatiedruk kunnen ‘managen’. De wereld moet toch niet veel gekker worden.

Podium voor persoonlijke ontwikkeling
Hoe komt het dat de OnderwijsInspectie maar ‘narrow minded’ blijft afrekenen op cijfers en geen podium weten te maken voor het ontwikkelen van deze cruciale ‘life skills’? Omdat die moeilijk meetbaar zijn? Docenten doen moedige pogingen. Ze werken bijvoorbeeld graag met leerstijlentestjes om de kinderen hun leervoorkeuren te leren kennen. Dat is best individueel en ook lekker meetbaar 🙂 Maar helaas – In de Volkskrant van 3 april jl wordt het bestaan van leerstijlen onderuit gehaald. Een onderwijsmythe. Terwijl 90% van de docenten erin gelooft. We proberen in het onderwijs dus wel iets op het vlak van “leren over jezelf” mits we het snel even kunnen inzetten of makkelijk begrijpen. Daar houden we hardnekkig aan vast maar ze blijken niet te werken. Zo makkelijk is het niet om de psychologie en het brein van een leerling in ‘hokjes’ te vangen. En dat is wellicht ook de reden dat de cruciale paragraaf van persoonlijke ontwikkeling geen bestaansrecht krijgt in het Onderwijs zoals het nu is ingericht. Wat een gemiste kans.

Als er in het Onderwijs meer plek zou komen voor het ‘waarom’ van achterblijvende prestaties van leerlingen, dan zal de conclusie zijn dat Individuele Aandacht de sleutel is tot verbetering. Aandacht voor de belemmeringen in een kind, aandacht voor zijn specifieke aanpak, motivatie en kwaliteiten. En dat is nu precies waarom ouders terechtkomen bij particuliere leerpraktijken: ze kopen “Aandacht” in. Ook dat wordt pijnlijk duidelijk in het Rapport van de Inspectie. Ouders kopen aanvullend onderwijs in omdat hun kind achterloopt, hun kind niet laat zien wat het in huis heeft en hun kind door school niet wordt “gezien”.

Schaduwonderwijs geeft Aandacht
Belachelijke term trouwens, schaduwonderwijs. Het lijkt wel een criminele bende. Maar goed, de kranten koppen er lekker mee deze week. Overigens niets nieuws. De kern van alle ophef is: Schaduwonderwijs vergroot de sociale ongelijkheid. Want alleen hoogopgeleide en vooral rijke ouders weten de weg te vinden naar de huiswerkinstituten en bijlesclubs. En dat is ook waar. En dus zegt de Inspectie: dat willen we niet. We wijzen dat af. Huh? Daar ben ik wederom het pad bijster. Dat is toch gek? Je wilt dat iets niet bestaat en dan doe je het weg?

Ik kan je verklappen, het komt via alle achterdeurtjes overal weer binnen. Overigens, dat meldt het rapport ook nog: er is geld zat in het Onderwijs! Er waren al ruime financiële reserves bij de besturen. En nu komt er nog 8,5 miljard coronahulp bij. Dus je zou denken: daar liggen kansen met elkaar. Het aanvullende onderwijs kan het reguliere onderwijs versterken. 1 + 1 = 3 hier. Want het rapport zegt ook nog: “er zijn aanwijzingen dat aanvullend onderwijs de schoolprestaties verbetert”. En dat was nu juist dat de Onderwijsinspectie wil verbeteren: prestaties moeten omhoog! Je kunt een sterk groeiende markt van aanvullend onderwijs niet afwijzen. Je zult het moeten omarmen. Het bestaat niet voor niets. Het is een oplossing voor een fundamenteel probleem in het onderwijs. Omarm ons, ga met ons het gesprek aan, leer van ons. Kom kijken hoe wij dat doen, individuele aandacht, het kind echt “zien” én met aandacht en leertrajecten voor persoonlijke ontwikkeling.

Van prestatiefabriek naar leerboetiek
De inspectie zegt dat ‘er maar geen trek in de schoorsteen komt’ voor fundamentele vernieuwing en verbetering. Misschien moeten we stoppen met het onderwijs zien als een rokende, ronkende leerfabriek. Het wordt tijd om het tij te keren. Meer maatwerk, meer aandacht. Meer persoonlijke ontwikkeling. Meer leren over jezelf. Durven leren. Durven falen. Durven excelleren. Dat soort thema’s.

Een ding weet ik zeker: “als we steeds hetzelfde blijven doen, komen we steeds weer tot dezelfde resultaten”. Vrij naar Einstein. Een niet onbelangrijk iemand geweest in het Onderwijs 🙂

“Ik heb zo’n buikpijn. Die toets is zo belangrijk, het bepaalt mijn hele leven” Gijs, 11 jaar, groep 8

Deze week zijn de uitslagen van de eindcito weer bekend gemaakt voor dit jaar. Ach, die toets speelt toch niet meer zo’n rol zou je zeggen. Het schooladvies is immers al gegeven en wordt tegenwoordig grotendeels gebaseerd op het longitudinale oordeel van de leerkrachten.

Maar onderstaand verhaaltje schetst het rauwe tegendeel:

Vlak voor de eindcito sprak ik – 2 keer maar – een heel slim jongetje uit groep 8. Guitige jongen, wakker type. Op de lagere school alles vlekkeloos verlopen. Hij hoefde weinig moeite te doen maar toch:  altijd zijn huiswerk bij zich, goed opletten, snel stil als juf het vraagt, je weet wel dat heerlijke  ideale kind waar je er wel 20 van in de klas zou willen hebben……

En toen was daar opeens een hele grote barrière. Een grote donkere wolk. De horrorfilm, die heet “the evil of the eindcito”. Doodeng. Niet voor 12 jaar en jonger.

Gijs blokkeerde. Kreeg vette stress. Omdat ie het NU waar moest maken wat iedereen van hem altijd en overal verwacht. Hij mocht nu niet ‘van het podium mocht vallen’, zoals hij het zelf noemde. De sokkel waarop hij- keer op keer, jaar in jaar uit, bewust en onbewust, uitdrukkelijk en onopzettelijk-  is gezet door zijn belangrijke omgeving.

Gijs en ik hebben gepraat over dat podium. En hoe je jezelf bang kunt maken met superhoge eisen die je onbewust aan jezelf stelt. Dat het wél fout mag gaan. Dat je best doen goed genoeg is, dat de rest dan vanzelf komt. Twee keer gepraat, toen snapte ie het wel. Slim dus .

Lieve grote mensen, op handen dragen is geweldig! Maar pas op met het koppelen van je waardering aan vooral die prachtige prestaties. Waardeer het kind om de moeite die hij doet om iets te leren. Geef een kind de ruimte om te falen, geef hem de ruimte om te leren dat dingen moeilijk kunnen zijn. Als we dit soort buitensporige eisen van perfectie -die Gijs zich inmiddels stelde- niet snel wat bijdraaien, dan kan een kind daar hardnekkig last van blijven hebben in school & leven.

Gijs’ CITO is overigens goed gegaan. Prima score conform advies. Hij ging er ontspannen in, vertelde zijn moeder . Go Gijs!

hertst

Door Hanke de Kock

Het is weer tijd voor de eerste ouderavonden van dit schooljaar. Je stapt op je fiets en sjeest door die buiige herfstavond naar de aula van je kind om – met een warme kop koffie in de hand – een verkwikkend verhaal te horen over het onderwijs. Er worden belangrijke thema’s uit de kast gehaald door Ouderraden: Ouderbetrokkenheid 3.0, Gepersonaliseerd Leren, Gamification. Hoopvol. Innovatief.

Ik was ook op zo’n ouderavond vorige week. Echt een goed en lekker confronterend verhaal, ging over ICT en onderwijs. The ‘bottom line’ van dit verhaal werd aangegeven middels een foto van een vrouw in spagaat. De rechterteen stond symbool voor de huidige technologische mogelijkheden, de linkerteen wees naar waar het onderwijs nu staat. 180 graden verschil dus, als je het plaatje kunt visualiseren. En laten we eerlijk zijn, dat hemelsbrede verschil gaat niet alleen op voor ICT. Deze tegenstellingen zijn er massaal te vinden in het onderwijs: We zijn toe aan gepersonaliseerd leren maar wat doen we in het onderwijs? Een standaardschoolfabriek zijn. Het onderwijs is toe aan het holistisch kijken naar een kind. En wat doen we? We kijken alleen maar naar leerprestaties en niets anders. Scholen zijn toe aan vakoverstijgende samenwerkingsprojecten in de 21eeeuw? En wat doet het onderwijs, gewoon maar weer de oude boekmethode afstoffen en woordjes stampen. En ja, er zijn uitzonderingen.

Na zo’n lezing krijgen veel toehorende ouders behoorlijke veranderkriebels. Hoe komt het toch dat structurele vernieuwing niet lukt in al die scholen waar onze lieve spruiten dagenlang doorbrengen? Ik hoor oprecht veel verhalen van scholen en docenten die heus anders willen….maar worstelen.

Want we zíen vooral “old school” leerfabrieken waar kinderen groepsgewijs door prestatiemallen worden gehaald die overheidswege zijn opgelegd. En pas je als kind niet door die mal? Kun je naar de bak ‘afgekeurde exemplaren’. Docenten vallen om van de werkdruk, dat is het geluid. In dit systeem is er gewoonweg geen tijd voor het individu. Soms is er een oprecht betrokken mentor die tussen alle bedrijven door gaat onderzoeken hoe het niet passende kind toch nog mee zou kunnen doen en met enig geluk loopt er competente energieke zorgcoördinator rond die goedbedoelde oplossingen – in datzelfde systeem! –  gaat organiseren. En als de oplossing niet direct op het potje past, dan trekt school zich terug – geen tijd, geen geld, geen idee – en komt de Inspectie om de hoek. En ja, er zijn uitzonderingen.

 Voor mij is de kern: Het kind wordt op school bekeken en beoordeeld – maar wordt niet gezíen.

Wat bedoel ik daarmee? De schoolprestaties zijn leidend in het kijken naar leerlingen. Het kind achter de cijfers wordt vaak niet gekend: wat is zijn achtergrond, welke interesses, wat vindt de leerling lastig in leven en leren – en waar is hij juist enorm gemotiveerd voor, hoe gaat het sociaal? Je hoeft echt geen psycholoog te zijn om daar in korte tijd een beeld van te krijgen. De kern is simpel: Aandacht. Erkenning. Iemand zien. Het Parool schrijft zelfs op 20 november, Internationale Dag van de Rechten van het Kind, dat volgens de beweging Laat Me Leren dit Nederlandse schoolsysteem de rechten schendt van het kind. Dat gaat dan wel weer erg ver. Het is geen opzettelijk misdadige praktijk! Maar het idee dat “the system rules” vraagt wel om grote vraagtekens en een wakker tegengeluid.

Beetje herfstachtig, somber plaatje schets ik hier. Maar wij zien dagelijks helaas teveel kinderen die niet kunnen laten zien wat ze in huis hebben, doodongelukkig zijn en verstikt raken in de netten van de ‘oude’ school. Het kan anders en we willen het anders. En dat kan alleen als we als onderwijs én als ouders onze waarden en meningen over het onderwijs drastisch veranderen en laten gelden. Want wat zei Einstein ook alweer: Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het veroorzaakt heeft.

Dit filmpje hieronder geeft wel hoop, een lentegevoel. Echt de moeite waard dit filmpje, dit raakt de kern.

 https://www.youtube.com/watch?v=sX68oIfItZE

 Eerst nog even de winter door

Hanke de Kock
hanke@leren-zo.nl